Phải làm gì khi bạn không biết mình nên làm gì?

Mình nhớ cái đêm đọc xong cuốn The Millionaire Fastlane của tác giả MJ DeMarco. Mình không ngủ được — không phải vì cuốn sách hay, mà vì nó vừa phá vỡ thứ mà mình đã tin suốt mấy chục năm: rằng làm việc thật chăm chỉ ở công ty là con đường đúng.

Mình nhìn lại cả cuộc đời mình — học giỏi, vào công ty tốt, học cao học, lấy chứng chỉ, thăng tiến — và nhận ra: mình đang đi rất nhanh, nhưng trên một cái máy chạy bộ. Chạy mãi mà không đến đâu cả.

Nếu các bạn cũng đang có cảm giác đó thì bài viết này là dành cho các bạn.

Khi cả cuộc đời đi theo một công thức mà không ai gọi là công thức

Từ nhỏ đến lớn, mình sống theo một lộ trình mà chưa một ai hỏi mình có muốn không:

Học thật giỏi → Đậu đại học tốt → Vào công ty danh tiếng → Lương cao → Thăng tiến → Học thêm chứng chỉ → Lại thăng tiến.

Mình làm đúng y chang vậy, không một lần đặt câu hỏi. Học giỏi. Apply vào công ty có tiếng. Học thêm Cao học. Lấy chứng chỉ Nhân sự — cả online lẫn offline. Mỗi khi thấy lương thấp, điều duy nhất hiện ra trong đầu là: tăng chức ở công ty.

Không phải vì mình không nỗ lực. Mà vì trong đầu mình, đó là con đường duy nhất tồn tại.

Cho đến khi cuốn The Millionaire Fastlane tát mình một cái thật mạnh.

Cuốn sách đó không dạy mình cách kiếm tiền nhanh. Nó buộc mình nhìn thẳng vào một sự thật đơn giản đến đau lòng: Mỗi người chỉ có 24 tiếng mỗi ngày. Nếu cứ gắn thu nhập của mình vào thời gian đi làm cho công ty — mình sẽ mãi bị giới hạn bởi đúng cái khung đó.

Lương tăng vài triệu mỗi năm. Thời gian và sức lực bỏ ra thì không giảm — thậm chí còn tăng hơn. Không có cách nào bứt phá theo kiểu đó.

Và đó là lúc mình bắt đầu loay hoay với câu hỏi mà cho đến nay mình vẫn chưa có đáp án hoàn chỉnh: Mình cần làm gì khác đi? Và cái “khác đi” đó là gì?

Bài học của mình

“Không biết mình muốn làm gì — không phải là thất bại. Đó chỉ là mình chưa được tiếp xúc với đủ nhiều thứ để nhận ra cái gì ‘đúng’ với mình.”

Không biết mình muốn làm gì — không phải là thất bại. Không phải là mình kém cỏi hay thiếu quyết đoán.

Đó chỉ đơn giản là: mình chưa được tiếp xúc với đủ nhiều thứ để nhận ra cái gì “đúng” với mình.

Câu trả lời không xuất hiện khi mình ngồi yên suy nghĩ. Nó chỉ xuất hiện khi mình bắt đầu di chuyển — dù chưa biết đi về đâu.

Và đây là những gì mình đã và đang làm

1. Học — nhưng có chủ đích hơn

Mình bắt đầu đọc sách từ khá sớm, nhưng lúc đầu không có định hướng gì rõ. Mình chỉ nghĩ: cần đọc để mở mang đầu óc. Và cũng không sao — đôi khi bắt đầu mà không có lý do hoàn hảo vẫn tốt hơn là chờ mãi.

Rồi mình tình cờ nghe kênh Podcast Web5Ngay, và mọi thứ bắt đầu có chiều sâu và đi đúng hướng hơn. Từ đó mình áp dụng được những thứ rất cụ thể vào cuộc sống: dậy sớm, tập thể dục đều đặn, và cách đọc sách thật sự hiệu quả.

Thế rồi mình bắt đầu chọn những mentor trên YouTube để học theo — không phải để họ chỉ mình nên kinh doanh cái gì, mà để hiểu một người thành công họ đang nghĩ như thế nào. Ali Abdaal, Dan Martell, The MITMonk — điểm chung giữa họ là họ chia sẻ tư duy, không phải công thức. Và mình học từ cả những sai lầm họ từng mắc, để không cần phải đi lại con đường đó.

Đối với mình, Sách cho mình nền tảng tri thức sâu, cô đặc, bền theo thời gian. Podcast — với tần suất hàng tuần, hàng ngày — cho mình cái nhìn thời cuộc, gần hơn với thực tế để áp dụng ngay. Cả hai không thay thế nhau — chúng bổ trợ cho nhau.

Và việc học không dừng lại ở việc đọc và nghe. Gần đây mình bắt đầu áp dụng một framework tư duy rất thú vị mà mình có chia sẻ trong bài viết “Hành trình chuyển đổi từ Nhân viên tới Người Làm Chủ”: mỗi khi mình mua một thứ gì đó, mình không chỉ đơn thuần là tiêu dùng — mình tìm hiểu về công ty sản xuất ra sản phẩm đó theo mô hình P.R.O.F.I.T.S (Producer, Region of Production, Operating Model, Flow of Sales, Income Stream, True Profitability, Stickiness Strategy). Mình thậm chí nhờ AI hỗ trợ tự động phân tích các công ty theo mô hình này — chỉ cần nhập tên công ty là có ngay. Đây là cách mình chuyển từ người tiêu dùng thụ động sang người quan sát thị trường chủ động.

Nếu các bạn chưa biết bắt đầu từ đâu: hãy chọn một người mình ngưỡng mộ cách họ sống và làm việc, theo dõi họ trong 30 ngày. Đọc, nghe, ghi lại những gì “chạm” mình. Chỉ vậy thôi.

2. Thử — dù nhỏ, dù chưa chắc

“Bước chuyển từ tiêu dùng sang sản xuất — dù nhỏ đến đâu — là một trong những thay đổi lớn nhất mình từng trải qua.”

Nhiều người hay nói: “Học lắm, đọc lắm, toàn sách vở mà không thực hành.” Nhưng thật ra, mình đã thực hành — chỉ là theo cách mình có thể làm ở thời điểm hiện tại.

Trang ivytranjourney.com này là một ví dụ. Trước đây mình chỉ là người tiêu thụ nội dung — đọc bài người khác, xem video người khác, nghe podcast người khác. Việc bắt đầu viết blog không chỉ là thêm một kênh chia sẻ — đó là một sự thay đổi tư duy thật sự: từ người tiêu thụ sang người tạo ra. Từ người ngồi xem người khác chia sẻ, sang người tự mình nói lên những gì mình đã học và trải nghiệm.

Mình cũng đang mò mẫm xây dựng khóa học trên Udemy — để chia sẻ lại gần 20 năm làm HR với những người khác. Và đây cũng là một sự dịch chuyển tương tự: từ người thụ động học và lắng nghe người khác dạy, sang người cố gắng tạo ra một sản phẩm kiến thức của riêng mình, đưa nó ra thị trường, và để thị trường định giá cho nó. Chưa xong. Chưa hoàn hảo. Nhưng mình vẫn đang đi…

Bước chuyển từ tiêu dùng sang sản xuất — dù nhỏ đến đâu — là một trong những thay đổi lớn nhất mình từng trải qua.

3. Tránh xa những người không tin vào bạn

“Hãy chọn cẩn thận những người mình chia sẻ ý tưởng trong giai đoạn đầu. Không phải ai cũng cần biết. Và không phải ai cũng xứng đáng được nghe.”

Đây là điều mình muốn nói thẳng, vì nó quan trọng hơn nhiều người nghĩ.

Khi bạn đang ở giai đoạn manh nha — khi ý tưởng còn non, khi con đường còn chưa rõ, khi bản thân còn đang tự tìm lại mình — những lời dèm pha, nghi ngờ, hay chế giễu của người xung quanh có thể gây ra tổn thương sâu hơn bạn tưởng.

Không phải họ xấu. Họ chỉ đang nhìn từ thế giới quan của họ. Nhưng thế giới quan đó không phải là của bạn.

Mình từng chia sẻ với một người bạn rằng mình muốn hướng đến thị trường B2B — và câu trả lời mình nhận lại là: “Bán cho khách lẻ còn chả xong mà đòi bán cho doanh nghiệp” Mình im lặng. Có thể người khác cho rằng mình viển vông, mình thiếu thực tế nhưng với mình đó là việc mình đã xoá được tấm kính mờ dựng lên trước mắt “Mình chẳng làm được đâu” sang “Sao lại không nhỉ”. Chỉ đơn giản vậy thôi.

Mình hiểu rằng: trong giai đoạn này, năng lượng của mình là thứ quý giá nhất. Và mình không thể để những người không đi cùng hành trình này lấy đi năng lượng đó.

Hãy chọn cẩn thận những người mình chia sẻ ý tưởng trong giai đoạn đầu. Không phải ai cũng cần biết. Và không phải ai cũng xứng đáng được nghe.

4. Chấp nhận rằng mình sẽ trở nên khác đi

Mình bắt đầu nhìn thế giới rõ hơn — như sương dần tan ra, và những thứ trước kia mờ nhạt nay hiện ra sắc nét hơn. Nhưng khi mình nói chuyện với đồng nghiệp, hay đôi khi với cả người thân, mình nhận ra: không phải ai cũng đang ở cùng chỗ với mình.

Và điều đó ổn thôi.

Mình không thể nói chuyện với một người đồng nghiệp đang dồn hết sức cho công ty để lên cấp rằng: “Hãy đầu tư thời gian xây dựng cái gì đó của riêng mình đi.” Họ không sai — họ chỉ đang ở một chặng đường khác.

Còn mình thì đang chọn một con đường khác. Và con đường đó, tự nhiên, sẽ tạo ra những khoảng cách nhất định.

Mình chấp nhận sự cô đơn đó — không phải vì mình thích, mà vì mình hiểu: khi người xung quanh không hiểu những gì mình đang làm, không có nghĩa là mình sai. Đó chỉ là dấu hiệu mình đang tiến về phía trước, trong khi họ vẫn đứng yên.

Còn các bạn thì sao?

Nếu bài này nói đúng tâm trạng của ai đó các bạn biết — hãy gửi cho họ. Đôi khi, biết rằng mình không đơn độc là điều người ta cần nhất.

Mình vẫn đang loay hoay. Vẫn chưa có câu trả lời hoàn chỉnh. Vẫn còn câu hỏi “Mình nên bán cái gì?” lảng vảng đâu đó trong đầu mỗi ngày.

Nhưng đây là điều mình tin chắc: khi mình không ngừng học và trau dồi mỗi ngày, mình sẽ bắt đầu nhìn thấy những thứ mà trước đây mình bỏ qua, những cơ hội mà người khác nhìn ngang qua mà không nhận ra — vì họ chưa có “mắt” để thấy.

Mình không muốn đến lúc cơ hội xuất hiện, mình lại không có gì để đón nhận nó. Vì vậy mình học. Mình thử. Mình đi — dù chưa biết đích đến là đâu. Và mình tin rằng con đường sẽ dần hiện ra dưới chân mình, từng bước một.

Bởi vì đó là con đường của mình — không phải của ai khác.