Mình đã từng mong ước có một cuộc sống “Zero Stress”

Hoang mang, căng thẳng, bối rối là cảm giác mình thường xuyên trải qua khi bắt tay vào làm trang web Ivytranjourney – khi mãi mà trang web trong chịu chạy đúng ý. Đã xem hết video hướng dẫn, đã có đội kỹ thuật hỗ trợ 24/7, vậy mà vẫn có những lỗi mình không hiểu vì sao nó xảy ra và càng không biết phải gỡ thế nào.

Đầu mình như muốn nổ tung. Từng mạch máu trong người cứ phừng phừng lên. Lúc đó, nếu có ai cho mình một điều ước, mình sẽ ước được sống một cuộc đời chẳng bao giờ phải căng thẳng như thế này nữa.

Nhưng các bạn biết không — sau gần ba tháng vật vã, khi trang web cuối cùng cũng lên sóng với ba bài viết đầu tay, mình lại thấy biết ơn chính những lần muốn nổ tung ấy. Và mình nhận ra: một cuộc sống “Zero Stress” mà mình từng mơ ước, hóa ra lại không hề tốt như mình tưởng.

Những “bức tường” mình đã phải trèo qua

Mình làm HR gần 20 năm, và nếu kể về stress thì chắc kể cả ngày không hết.

Đó là những ngày nước rút trước khai trương dự án. Gần đến ngày mà vẫn chưa tuyển đủ người để kịp đào tạo. Đau hơn nữa: có những bạn đã chốt được rồi lại xin rút đơn. Áp lực nối tiếp áp lực, mình gần như mất ngủ — làm sao để có đủ quân kịp ngày mở cửa?

Đó là lần mình phải tổ chức chương trình tri ân cho những con người đã góp phần làm nên thành công của dự án, có sự tham gia của lãnh đạo cấp cao của tập đoàn. Một chương trình mà trước đó chưa từng có format nào để dựa vào. Phải sáng tạo hoàn toàn từ con số không, trong khi deadline thì đếm ngược từng ngày và mình không được phép để xảy ra sai số.

Và đó là hơn một năm trời mình gọi là giai đoạn đen tối nhất sự nghiệp. Sau khi khai trương thành công, cứ ngỡ mình sẽ bước tiếp với tâm thế tự tin của người gắn bó từ những ngày đầu, thì mình lại được phụ trách bởi một người sếp không muốn làm việc cùng mình và tìm mọi cách để loại bỏ mình cùng cả team. Suốt hơn một năm, mình sống trong cảm giác của một người như chẳng làm được gì, chẳng đóng góp được gì.

Đau đầu có. Mất ngủ có. Căng thẳng đến mức tưởng vỡ tung có. Thế rồi, mọi thứ đều được vượt qua. Có cái đúng ý mình, có cái chưa trọn vẹn — nhưng tất cả đều đã qua. Và lần nào cũng vậy, sau khi trèo qua được bức tường, mình lại thấy đầu óc nhẹ nhõm lạ thường, thấy mình lớn lên một chút.

Hóa ra, stress là một liều vaccine

“Mỗi lớp căng thẳng tích tụ lại giống như một liều vaccine — để lần sau sóng gió lớn hơn ập đến, mình đủ sức chống chọi.”

Qua mỗi công việc khiến mình phải vò đầu bứt tai rồi vượt qua được, mình dần hiểu: đó không chỉ là stress. Nó là một bức tường mình phải trèo để trưởng thành hơn. Mỗi lớp căng thẳng tích tụ lại giống như một liều vaccine — để lần sau, khi sóng gió lớn hơn ập đến, mình đủ sức chống chọi.

Và điều thú vị là khoa học cũng nói đúng như vậy. Hãy cùng mình nhìn vào hai kịch bản.

Kịch bản 1: Khi stress quá nhiều và kéo dài. Cái này thì ai cũng biết là hại. Khi căng thẳng kéo dài, cơ thể liên tục tiết ra cortisol qua trục HPA. Các nghiên cứu y khoa cho thấy việc duy trì cortisol ở mức cao trong thời gian dài làm rối loạn và ức chế hệ miễn dịch, khiến ta dễ ốm hơn, và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như tim mạch, cao huyết áp, tiểu đường, béo phì cùng tình trạng viêm mãn tính trong cơ thể. Stress mãn tính, nói ngắn gọn, bào mòn cả thể chất lẫn tinh thần. Phần này thì đúng như những gì chúng ta vẫn sợ. 

Và mình thực sự đã trải qua việc này trong giai đoạn khối lượng công việc trở nên quá tải và nhân viên của mình thì nghỉ hết, mình vẫn chưa có đủ người, do quá nhiều stress tích tụ, cơ thể mình bị tăng cân rất nhiều dù mình vẫn giữ chế độ ăn uống như trước. 

Kịch bản 2 — Khi cuộc sống “Zero Stress”. Đây mới là phần khiến mình bất ngờ. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng stress không chỉ có hai loại “tốt – xấu”, mà có tới ba: eustress (stress lành mạnh), distress (stress quá tải, có hại) và sustress — tức stress quá ít. Và nghịch lý là: khi thiếu vắng thử thách, con người mất dần khả năng ứng phó với nghịch cảnh và trở nên kém kiên cường hơn. Quá nhiều thì sụp đổ, nhưng quá ít thì buồn chán, ì trệ, năng suất và tâm trạng đều thấp. Cái cây nếu không có chút “gió” nào thì cũng chẳng có lý do để bám rễ cho sâu.

Vậy ranh giới nằm ở đâu? Câu trả lời nằm ở góc nhìn của chính chúng ta. 

Có một nghiên cứu mình rất thích của Alia Crum và cộng sự (ĐH Yale, công bố 2013): họ cho hàng trăm nhân viên một tổ chức tài chính xem những đoạn video ngắn. Một nhóm xem video nói “stress bào mòn bạn”, nhóm kia xem video nói “stress giúp bạn mạnh mẽ, sáng tạo và làm việc tốt hơn”. Kết quả: chính cái niềm tin về stress — chứ không phải lượng stress — đã thay đổi cả phản ứng sinh lý lẫn hiệu suất của họ. Người tin rằng “stress giúp mình tốt lên” có phản ứng cortisol điều hòa hơn và làm việc hiệu quả hơn.

Nói cách khác: cùng một con sóng, người thì bình thản tìm cách vượt qua, người thì quẫn trí đến mức ảnh hưởng cả cuộc sống của mình và người thân. Tất cả nằm ở cách ta đón nhận nó.

Vậy mình làm gì với những “cơn đau đầu”?

“Cái cây chỉ vươn cao khi đứng giữa trời — có nắng gắt, có mưa dông, và cả những con sâu đục khoét thân.”

Ai trong chúng ta cũng đã từng nghe thấy câu nói: “Mình không thể chọn được những gì xảy ra với cuộc sống của mình nhưng hoàn toàn có thể chọn cách mình phản ứng với nó”. Nghe thì rất hay nhưng mình chưa thật sự biết cách để áp dụng được một cách hiệu quả. Cho tới thời gian gần đây, khi đọc nhiều cuốn sách về tâm lý và cách ứng phó với stress của những người thành công, mình rút ra được ba cách biến khái niệm trên thành những hành động đơn giản và cụ thể mà chính mình đang áp dụng hàng ngày:

1. Đổi câu hỏi. Thay vì hỏi “Trời ơi, bao giờ mới hết stress đây?” hay than vãn “Sao sự việc này lại đến với mình, sao mình khổ thế”, mình tập hỏi: “Việc khó này đến để dạy cho mình bài học gì? Nó đang rèn cho mình điều gì?”. Chỉ một câu hỏi khác đi thôi, mà não mình chuyển từ trạng thái nạn nhân sang trạng thái người đang luyện tập.

2. Tách điều kiểm soát được và không kiểm soát được. Mỗi khi thấy quá tải, mình lấy giấy ra viết: trong chuyện này, đâu là 3 việc đang nằm trong tầm tay mình ngay lúc này. Rồi mình chỉ làm 3 việc đó. Phần còn lại — những thứ ngoài tầm với — mình tạm để xuống. Đầu óc mình bỗng nhẹ hơn hẳn.

3. Viết “nhật ký vượt sóng”: Đây là điều mình đang cố gắng áp dụng. Mỗi lần qua được một cơn stress, mình ghi lại một dòng: bài học mình học được là gì? và mình đã vượt qua thế nào? Đây chính là tủ vaccine của mình. Lần sau hoang mang, mình mở ra đọc lại để nhắc bản thân: việc gì rồi cũng có cách, và mình đã từng làm được.

Còn các bạn thì sao?

Bây giờ mình hỏi các bạn một câu thật lòng nhé: Nếu được chọn, các bạn có muốn sống một cuộc đời không một chút áp lực, không một chút stress, chỉ toàn màu hồng không? Hãy để lại câu trả lời ở phần bình luận cho mình biết với — mình rất muốn nghe góc nhìn của các bạn.

Còn mình, mình xin trả lời thẳng: Không. Như thế thì cuộc sống nhạt nhẽo lắm. Các bạn sẽ chẳng bao giờ được nếm cái cảm giác vỡ òa khi vừa trèo qua được con sóng tưởng như nhấn chìm mình. Sẽ chẳng bao giờ có tia điện xẹt qua đầu khi đạt được một thành công nhỏ sau vô vàn khó khăn. Cái cảm giác “đã và sướng” ấy — chỉ những ai từng vật vã mới có được.

Nếu một cái cây chỉ được trồng trong nhà kín, nó sẽ chẳng bao giờ vươn cao. Cây chỉ xum xuê, rễ to khỏe đâm sâu vào lòng đất khi nó đứng giữa trời — có nắng gắt, có mưa dông, và có cả những con sâu chuyên đục khoét thân. 

Stress, với mình, chính là nắng gió ấy. Cảm ơn vì nó đã đến.