“Thành công = Quyết định + May mắn”: Những điều mình học được từ “Tư duy đặt cược”

Trước chuyến teambuilding của công ty, team mình ngồi lại và hỏi nhau những câu nghe hơi “xui”: “Những điều gì có thể khiến chương trình này không thành công?”

Có bạn đến muộn mà không liên lạc được thì đoàn có đi không?

Có người say xe thì sao?

Trời mưa thì sao?

Sự kiện sau đó của chúng mình diễn ra đúng như dự kiến. Cả hai đợt đều khô ráo, nắng đẹp.

Vậy thành công ấy nhờ chuẩn bị kỹ, hay nhờ trời thương? Câu trả lời công bằng nhất là: cả hai. Đó cũng là bài học đầu tiên mình rút ra từ cuốn Tư duy đặt cược (Thinking in Bets) của Annie Duke, một cựu tay chơi poker chuyên nghiệp. Ý chính của sách rất gọn: mỗi quyết định giống một ván cược. Ta không bao giờ có đủ thông tin, và luôn có phần may rủi nằm ngoài tầm tay.

Đừng chấm điểm quyết định bằng kết quả

Annie Duke có một công thức mình rất tâm đắc: Thành công = Quyết định + May mắn. Nghĩa là kết quả nào cũng có hai phần: phần do mình chọn, và phần do may rủi. Mình chỉ kiểm soát được phần đầu.

Ta không kiểm soát được may rủi, nhưng kiểm soát được chất lượng quyết định của mình

Quay lại chuyến teambuilding. Việc team chuẩn bị kỹ là phần quyết định. Trời nắng đẹp là phần may mắn. Nếu hôm đó trời mưa to, sự kiện có thể kém vui hơn, nhưng những chuẩn bị ấy vẫn đúng.

Thử nghĩ đến một người vượt đèn đỏ mà về nhà an toàn. Kết quả tốt, nhưng chẳng ai bảo đó là quyết định đúng. Họ chỉ gặp may.

Vậy mà trong công việc và cuộc sống, ta lại hay làm ngược lại: việc thành thì cho là mình quyết đúng, việc hỏng thì cho là mình quyết sai. Kèm theo là câu quen thuộc “biết thế đã…”, như thể kết quả là điều lẽ ra mình phải đoán được từ trước. Hậu quả là gặp xui thì tự trách oan, còn gặp may thì tự tin nhầm và lặp lại một quyết định tồi.

Cách sửa rất đơn giản. Lần tới nhìn lại một quyết định, thay vì hỏi “kết quả có tốt không?”, hãy hỏi: “Với những gì mình biết lúc đó, mình đã chọn hợp lý chưa?”

Sách còn gợi ý một câu hỏi để tự kiểm tra trước khi quyết: “Muốn cược không?” Khi các bạn khẳng định chắc nịch điều gì, hãy tưởng tượng có người hỏi: “Chắc vậy thì cược tiền không?” Phần lớn chúng ta sẽ chùn lại một chút rồi đi kiểm tra lại thông tin. Đó chính là mục đích của câu hỏi này. Còn nếu kiểm tra xong vẫn chưa chắc, cứ nói thật “mình nghĩ vậy nhưng chưa chắc lắm”. Nói vậy không làm mình kém đi, mà còn khiến người khác dám góp ý, giúp mình nhìn đúng hơn.

Truy ngược từ tương lai

Mình may mắn đọc cuốn sách đúng lúc team đang chuẩn bị chuyến teambuilding, nên áp dụng luôn cách truy ngược từ tương lai. Đầu tiên, tưởng tượng sự kiện đã thành công: nó trông thế nào, cần làm gì để đạt được? Sau đó, tưởng tượng điều gì sẽ phá hỏng nó, để chuẩn bị phương án từ trước thay vì cuống quýt khi chuyện xảy ra.

Khi cả team cùng hình dung các tình huống xấu, danh sách chuẩn bị hiện ra rất cụ thể. Một xe 7 chỗ khởi hành sau xe đoàn 20 phút cho ai đến muộn (rất may mắn là không cần dùng đến phương án này ^^). Khảo sát trước số người say xe để chuẩn bị thuốc và túi. Nhờ resort bố trí chỗ để đồ cá nhân. Có nhân viên y tế và xe sẵn sàng nếu có người bị thương. Theo dõi thời tiết suốt 5 ngày trước khi đi. Và kiểm tra đồ thất lạc trước khi về.

Toàn chuyện nhỏ, nhưng mình thừa nhận phần không nhỏ của thành công đến từ việc đã chuẩn bị cho mọi kịch bản.

Mình đang áp dụng cách này cho chính blog Ivy Tran Journey. Trước đây, mình chỉ lo viết thật đều, thật chất lượng, rồi hy vọng sẽ có nhiều người đọc. Mình chưa từng hỏi: nếu một, hai năm nữa blog “không thành công”, lý do là gì? Khi thật lòng trả lời, mình nhận ra lý do nằm ở chính mình: chưa dành đủ thời gian cho nó, đã tìm hiểu cách làm nhưng chưa áp dụng chỉn chu. Và ngay lúc viết bài này, mình cũng đang truy ngược từ tương lai để lên kế hoạch cho kênh.

Nếu các bạn đang có một kế hoạch, hãy thử ngồi xuống với hai câu hỏi: Thành công trông như thế nào? và Điều gì sẽ phá hỏng nó?

Thắng rồi vẫn ngồi lại

Annie Duke chỉ ra một thói quen rất phổ biến. Thua thì đổ cho xui, thắng thì nhận công về mình, nên chúng ta chẳng học được gì. Với người khác thì ngược lại: họ thắng là ăn may, họ thua là do kém. Cách sửa là: Đổi điều mà não coi là “phần thưởng” từ từ “mình giỏi” sang “mình học được gì”.

Thắng rồi vẫn hỏi: còn chỗ nào làm tốt hơn được không?

Sự kiện hiến máu ở công ty mình đã thành công, nhưng cuối ngày team vẫn ngồi lại review những điểm có thể làm tốt hơn, để năm sau người tham gia có trải nghiệm tốt hơn. Team mình cố gắng nhìn từ góc độ của người đến hiến máu: phối hợp với phía Viện để tăng kỹ thuật viên và số giường, rút ngắn thời gian chờ; sắp xếp các khoảnh khắc đáng nhớ ngay lúc mọi người chờ hiến, để hiến xong là về được luôn; thêm người hướng dẫn ở thang máy. Và cả những chi tiết nhỏ như bàn ghế, nước uống, ánh sáng để chụp ảnh.

Với thành công của người khác cũng vậy, lần tới nếu bạn định nghĩ ai đó “chỉ ăn may”, các bạn thử hỏi “họ đã làm gì mà mình chưa làm” nhé

Tư duy 10-10-10: Hạnh phúc là chuyện dài hạn

Đây là công cụ thay đổi mình nhiều nhất. Quy tắc 10-10-10 (của Suzy Welch, được nhắc lại trong sách) rất đơn giản: khi gặp chuyện tiêu cực, hãy hỏi liệu nó còn làm mình khổ sau 10 phút, 10 tháng, 10 năm nữa không?

Chuyện này có còn quan trọng sau 10 phút, 10 tháng, 10 năm nữa không?

Có một giai đoạn mình thấy mình rất đen đủi và vất vả. Team có người nghỉ mà chưa tuyển được người thay. Mình vừa làm việc của mình, vừa gánh phần việc của vị trí trống, lại thêm nhiều đầu việc mới. Gần nửa năm như vậy, mình kiệt sức, cảm giác như người khổ nhất thế gian.

Nhìn lại bằng 10-10-10, chuyện đó làm mình vật vã vài tháng, nhưng không hề ảnh hưởng đến mình sau 10 tháng hay 10 năm. Bù lại, nhờ trực tiếp làm nhiều việc chuyên môn chi tiết, mình phát hiện ra nhiều điểm bất hợp lý để chỉnh sửa, điều mà nếu không tự làm, có lẽ mình đã không nhìn ra.

Giờ đây, với mỗi chuyện xảy đến, mình dừng lại một nhịp để hỏi câu 10-10-10. Chuyện chỉ làm buồn 10 phút hay 10 ngày thì cho qua. Chuyện ảnh hưởng lâu dài thì cân nhắc kỹ hơn. Nhờ vậy mình giữ được năng lượng cho những việc thật sự quan trọng.

Quy tắc này còn dùng được trước khi quyết định: Nếu mình chọn thế này, 10 phút, 10 tháng, 10 năm nữa mình sẽ cảm thấy thế nào? Hối tiếc sau khi mọi việc đã xong thì chẳng còn giá trị. Đặt câu hỏi trước giúp ta bớt những quyết định bốc đồng chỉ để giải tỏa cảm xúc nhất thời.

Lời kết

Điều đọng lại với mình sau cuốn sách là: ta không kiểm soát được may rủi, nhưng kiểm soát được chất lượng quyết định của mình. Truy ngược từ tương lai giúp chuẩn bị trước khi bắt đầu. 10-10-10 giúp giữ bình tĩnh khi chuyện đã xảy ra. Và dù thắng hay thua, câu hỏi đáng giữ lại luôn là: “Mình học được gì?”

Tuần này, các bạn thử chọn một chuyện đang làm mình bực bội và hỏi: 10 phút, 10 tháng, 10 năm nữa, nó còn quan trọng không? Rồi kể mình nghe các bạn nhận ra điều gì nhé.